Concernprogramma Wijkgericht Werken
In Tilburg zetten we de leefwereld van onze inwoners centraal. Een van de manieren waarop we dat doen is via wijkgericht werken. Geen nieuwe manier van werken, maar wel een beweging die we de komende jaren extra versterken. We werken wijkgericht waar het kan en gemeentebreed waar het moet. Wijkgericht werken betekent dat we beleid en uitvoering afstemmen op de unieke kenmerken en behoeften van elk gebied – of het nu een wijk, dorp of stadsdeel is. Door integraal en domeinoverstijgend samen te werken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, realiseren we een samenhangende aanpak voor complexe opgaven die samenkomen in wijken en gebieden. Tegelijk versterken we onze organisatie om doelgericht en effectief te handelen in gebieden, in verbinding met stedelijke opgaven, en jagen we waar nodig systeemverandering aan.
Wijkgericht werken is een manier van werken die niet vrijblijvend is, maar een opdracht aan de gehele gemeentelijke organisatie. Het vraagt een omslag van denken en doen, een verandering in cultuur en structuur. Deze gewenste organisatieverandering komt niet vanzelf tot stand, omdat bestaande werkwijzen, verantwoordelijkheden en routines diep in de organisatie zijn verankerd in vaste patronen van denken en doen. De transformatie naar wijkgericht werken moet daarom actief aangejaagd en ondersteund worden om bestaande patronen te doorbreken. Wijkgericht werken is als een majeure opgave voor de gemeentelijke organisatie betiteld en daarom is in 2026 een concernprogramma opgericht. De aanjaagfunctie van het concernprogramma is tijdelijk totdat het wijkgericht werken voldoende is verankerd binnen het DNA van de organisatie.
Wat is onze ambitie?
De ambitie van het concernprogramma wijkgericht werken is dat de gemeente Tilburg over een cultuur, structuur en governance beschikt die het mogelijk maken om doelgericht en effectief in te spelen op vraagstukken in wijken, buurten of dorpen, in samenhang met stedelijke opgaven.
Wat zijn onze doelen en wat gaan we daarvoor doen?
De kern van de veranderstrategie is een lerende en adaptieve aanpak. De lerende en adaptieve aanpak krijgt binnen het concernprogramma concreet vorm langs drie samenhangende programmalijnen: samenwerken, experimenteren en systeemverandering.
Onze strategische doelen zijn:
- Samenwerken
We benaderen opgaven in samenhang, over domeinen en systemen heen. En we sturen op het verbinden van inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en organisaties om gezamenlijk te bouwen aan de toekomst van de stad, wijken en dorpen.
- Experimenteren
We werken systeemdoorbrekend, experimenteel en lerend. Daar waar nodig schalen we bewezen lessen uit de wijken organisatiebreed op. Bij complexe problemen gebruiken we hiervoor werkplaatsen.
- Systeemverandering
We koesteren wat werkt, versterken gericht de bestaande organisatie en dienstverlening en transformeren daar waar nodig is.
Wat we daarvoor doen:
De gebiedsvisies en -agenda's zijn belangrijke sturende documenten voor de wijkgerichte manier van werken. Deze worden opgesteld door gebiedsteams, waarin we samenwerken met partners en inwoners uit de stad. We hebben 8 draaiende gebiedsteams en voor ieder gebied een visie en/of een agenda opgesteld. De gebiedsvisie voor Oud-Zuid en West zijn in afrondende fase, in 2027 gaan we uitvoering geven aan deze plannen op basis van een gebiedsagenda. Voor Oud-Noord is in 2026 een gebiedsagenda opgesteld. In 2027 gaat het gebiedsteam verder met het maken van een gebiedsvisie. Ook de Reeshof gaat dan starten met het maken van een visie.
Op basis van de huidige gebiedsanalyses - die we voor de gebiedsvisies en -agenda's hebben gebruikt - ontwikkelen we een stedelijke monitor. Hiermee zijn we in staat om wijken en gebieden te vergelijken en de ontwikkeling van onze stad te monitoren (langs de thema's van Brede Welvaart). De overkoepelende stedelijke analyse gaan we gebruiken om te differentiëren in de gebieden en gerichter te investeren en om de keuze te maken in welke wijken we gaan experimenteren met een integrale aanpak.
Om uitvoering te kunnen geven aan de gebiedsvisies en -agenda's voor de NPLV-wijken Noord en West verkennen we de vorming van een team Noord-West. Dit doen we samen met het programmabureau NPLV en team Wijken. We zien dat de complexiteit van deze wijken vraagt om intensivering van de regie en uitvoeringskracht op de innovaties en doorbraken die daar nodig zijn om de gewenste veranderingen in de wijken te kunnen realiseren. Daarnaast is het nodig om investeringen van gemeentelijke en externe partners effectief te gaan verbinden aan de transformatieopgaven voor de toekomst van het gebied NoordWest. Dit vraagt om nieuwe manieren van samenwerken op het niveau van NoordWest.
We blijven experimenteren in werkplaatsen. De inzet is om de werkplaats Groenewoud voort te zetten, waarbij een dedicated team van professionals de ruimte krijgt om met zo min mogelijk vooraf vastgestelde kaders te onderzoeken wat er aan ondersteuning nodig is om jongeren en gezinnen te bereiken.
De ervaringen in Groenewoud zullen worden gebruikt om bepalen of en hoe de werkplaatsmethodiek breder kan worden ingezet. In West en Noord zijn verschillende initiatieven die mogelijk als werkplaats kunnen worden doorontwikkeld, waaronder de integrale aanpak van het Westerpark, de doorontwikkeling van integrale kindcentra (IKC’s) en het creëren van een bloeiende wijkeconomie.
In twee wijken en/of dorpen gaan we ervaring opdoen met een wijkbegroting. Iedere wijk of dorp kent zijn eigen uitdagingen, dat is de reden waarom we niet overal hetzelfde doen of investeren. We zijn op zoek naar nieuwe vormen van bewonersparticipatie, daarom gaan we ervaring opdoen met wijkbegrotingen die we samen met inwoners gaan bestemmen.
Wijkgericht werken vraagt om professionals die kunnen samenwerken over organisatie-, domein- en wijkgrenzen heen. Investeringen in kennis en vaardigheden zijn nodig om medewerkers hierop juist toe te rusten. In 2027 ontwikkelen we een programma op leren & ontwikkelen ter ondersteuning van de transformatie naar wijkgericht werken.
Collegenota's
- “Aandacht. Ambitie. Actie.” Coalitieakkoord Tilburg 2026-2030
- Collegenota Gebiedsagenda’s Dorpen, Oud-Noord, Reeshof, Zuid en wijkagenda De Blaak (7 juli 2026)
- Collegenota Gebiedsagenda Tilburg Noord (31 maart 2026)
- Collegenota Kwalitatieve evaluatie transitie Gebiedsgericht werken (27 mei 2025)
- Collegenota Doorontwikkeling Gebiedsgericht weken (1 oktober 2024)
- Collegenota Wijkgericht werken (2023)
Gebiedsvisies- en -agenda's
- Gebiedsagenda Dorpen (2026)
- Gebiedsagenda Oud-Noord (2026)
- Gebiedsagenda Reeshof (2026)
- Gebiedsagenda Zuid (2026)
- Wijkagenda De Blaak (2026)
- Gebiedsagenda Noord (2026)
- Gebiedsperspectief Tilburg Noord (2024)
- Agenda Binnenstad (2024)
- NPLV Tilburg NoordWest Uitvoeringsprogramma (2023)
- Gebiedsperspectief Groenewoud (2023)
Wat gaat het kosten?
Het coalitieakkoord zorgt voor een stevig financieel fundament onder de ambities van het wijkgericht werken.
In de eerste plaats wordt gekozen om in 2027, in aanvulling op eerdere besluitvorming, de reserve Transitie Wijkgericht Werken en Inwonersparticipatie met € 2.500.000 aan te vullen. Op basis hiervan kunnen het programma en de lopende initiatieven in de wijken in 2027 en 2028 worden voortgezet en gericht worden geïntensiveerd. Gedacht wordt aan specifieke initiatieven zoals het instellen van een team Noord-West, het experimenteren met wijkbegrotingen en het ontwikkelen van een leertraject wijkgericht werken voor de interne organisatie. Hiervoor worden concrete voorstellen uitgewerkt die in 2027 ter besluitvorming worden voorgelegd. Ondertussen vindt een inhoudelijke evaluatie plaats van de lopende initiatieven op basis waarvan het programma eventueel kan worden bijgestuurd. Voor zover dit financiële consequenties heeft, zullen deze worden toegelicht in de P&C cyclus.
Tevens wordt met het coalitie-akkoord een belangrijke eerste stap gezet om het wijkgericht werken ook voor de langere termijn financieel te borgen. Als onderdeel van het concernprogramma wijkgericht werken zijn eerder acht gebiedsteams gevormd. Om deze teams en het wijkgericht werken verder te ontwikkelen is voor 2026 en 2027 tijdelijk extra formatie beschikbaar gesteld vanuit het programma wijkgericht werken. In het coalitieakkoord is nu besloten om deze extra formatie met ingang van 2027 structureel te maken en te bekostigen vanuit de algemene middelen.
De ambitie om wijkgericht werken financieel te koppelen aan de P&C cyclus zal de komende tijd verder vorm krijgen. Een belangrijk instrument hiervoor vormt de financiële paragraaf van de gebiedsagenda's. De gebiedsvisie voor Oud-Zuid en West zijn in afrondende fase, in 2027 wordt uitvoering geven aan deze plannen op basis van een gebiedsagenda, waarin concrete activiteiten worden benoemd en financieel onderbouwd. Op grond van deze informatie zal vervolgens in de paragraaf wijkgericht werken (geconsolideerd) over de voortgang binnen de verschillenden agenda's worden gerapporteerd.
Wat weten we nog meer?
We bevinden ons nog midden in de veranderopgave. VanWaarde beschrijft transities als een curve waarin verschillende fasen worden onderscheiden: ambitie, experimenteren, oplossingen ontwikkelen, opschalen en uiteindelijk het nieuwe normaal. Deze fasen volgen elkaar niet lineair op, maar kunnen elkaar in de praktijk overlappen, herhalen en soms opnieuw worden doorlopen. De evaluatie van Bureau VanWaarde (2025) laat zien dat Tilburg zich, afhankelijk van het onderwerp, bevindt tussen de experimenteerfase, oplossingsfase en beginnende opschalingsfase. De contouren van de nieuwe werkwijze zijn zichtbaar en worden in de praktijk toegepast, maar ze zijn nog niet overal vanzelfsprekend onderdeel van de dagelijkse manier van werken.
Welke verbonden partijen dragen bij aan de doelen
Voor het wijkgericht werken zijn het programmateam NPLV (Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid), team Wijken en de gebiedsteams belangrijke samenwerkingspartners. Hierin zijn verschillende partijen vertegenwoordigd zoals bewoners, ondernemers, woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen, onderwijs, politie en gemeente. Daarnaast is de gehele gemeentelijke organisatie nodig om onze doelen te bereiken.